8.19.2015

Հերալդիկ լեզուն և հայերենը | Խնդիրները

Այսպիսի մի ժամանակաշրջանում, երբ հայոց մեջ մեծացել է հերալդիկայի հանդեպ հետաքրքրությունը, ու աստիճանաբար զինանշանները, թեկուզ  դեռևս նեղ շրջանակներում, սկսվում են տարածում գտնել, առավել քան արդիական է հերալդիկ լեզվի և հայերենի համադրման խնդիրը:
Վիլհելմ Նվաճող
Նորմանդիայի դուքս և Անգլիայի թագավոր

Հերալդիկ լեզու ասելով պետք չէ հասկանալ որևէ կոնկրետ լեզու, ինչպիսին մենք պատկերացնում ենք ֆրանսերեն, հայերեն կամ ռուսերեն ասելով. հերալդիկ լեզուն դա տերմինների ու լեզվական ոճի համախումբ է, որով նկարագրվում, այլ կերպ ասած` բլազոնացվում են (ֆր` Blason ` գերբ բառից[1] ) զինաշանները:
Բլազոնացման էությունը նախ և առաջ զինանշանի մասին ամբողջական, բայց միևնույն ժամանակ առավելագույն չափով հակիրճ տեղեկություն տալն է, սակայն պայմանով, որ նկարագրության ամբողջականությունը չպիտի տուժի հակիրճության հաշվին:
  Հերալդիկ լեզուն ձևավորվել է արևմտյան Եվրոպայում` անգլո-ֆրանսիական շրջանակներում, և ապա հետզհետե տարածվել նաև այլ մշակույթներում` ամեն տեղում իր մեջ ընդունելով տվյալ մշակույթի ու լեզվի առանձնահատկությունները ու հարմարվելով դրանց:
Սկսած XI դարից` Վիլհելմ Նվաճողի ժամանակներից, երբ այս նորմանդացի դուքսը գրավեց Անգլիան, անգլիական ազնվականության հիմնական լեզուն այդ և հետագա մի քանի դարերի ընթացքում  դարձավ ֆրանսերենը: Հենց այս լեզվով են մեզ հասել  ֆրանսիական և անգլիական առաջին նիշամատյանները ( ֆր.` armorial, անգլ.` rolls of arms կամ armorial):

3.06.2015

Հերալդիկան և ճարտարապետությունը— Ֆլորենցիա (I)


Դղյակի մուտքի առյուծը`
Ֆլորենցիայի զինանշանով
Լուս. հեղինակ Achilyse

Հերալդիկ մշակույթը, իր զարգացման ընթացքում տարածվեց կյանքի ու կենցաղի տարբեր ոլորտներում, որոնցից մեկն էլ ճարտարապետությունն էր: Եվրոպական բազմաթիվ քաղաքներում, որոնք ծաղկում ապրեցին ուշ միջնադարում, հայտնվեցին նոր շինություններ, որոնց արտաքին ու ներքին հարդարանքի հիմնական տարրերից էին զինանշանները:
Մենք կփորձենք առանձին անդրադառնալ վերոնշյալ առումով  հայտնի քաղաքներին առանձին հոդվածներով:

Ֆլորենցիա


Ֆլորենցիա քաղաքում այսօր էլ հանդիպում ենք շատ շինությունների, որոնց պատերի վրա կան տարբեր զինանշաններ: Անկասկած եվրոպական շատ քաղաքներում են եղել այդպիսի «նշանակիր» կառույցներ, սակայն մինչև մեր օրեր դրանց որոշ մասը չեն հասել հիմնականում պատերազմների ու ավերումների հետևանքով: Իսկ Ֆլորենցիան միջնադարում ու դրանից հետո էլ  ապրեց ծաղկման խաղաղ ժամանակաշրջան, ու հենց դրան են պարտական քաղաքի մոնումենտալ հերալդիկայի մեզ հասած նմուշները:

2.14.2015

Հերոլդ— Միջնադարից մինչև մեր օրեր

Բավարիայի հերոլդ Յորգ Ռուգենը
  Բավարիայի դքսության 
զինանշանը կրող 
զգեստով. 1510 թ.
Հերալդիկայի առաջացման և զարգացման հետ առաջ եկավ այն համակարգելու անհրաժեշտություն, ու հետևաբար այդ պահանջը պիտի առաջ բերեր այդ ոլորտը կարգավորող պաշտոնյայի պահանջ, որը դարձավ հերոլդը:
Հերոլդ անվանումն առաջացել է լատիներեն heraldus բառից, որ թարգմանվում է հայտարարող, մունետիկ, պատգամաբեր:
Սկզբնական շրջանում հերոլդների հիմնական գործառույթը կայանում էր ասպետական մրցարշավեր կազմակերպելու, դատելու,  որպես դեսպան կամ բանագնաց այլ պետություններում իր թագավորին ներկայացնելու մեջ: Հերոլդները նաև սկսեցին կարգավորել գերբերի մասին գիտությունը, որը և հետագայում առաջ բերեց հերալդիկան:
Ըստ աստիճանակարգի հերալդիկայի հետ կապված գործառույթները իրականացվում են հերոլդի  օգնականի (poursuivants d'armes),  հերոլդի և հերոլդմեյստերի (հերոլդ-վարպետ)  միջոցով:
Հերալդիկայի ֆրանսերեն «blason»  անվանումը ծագում է գերմաներեն «blasen»` փող հնչեցնել բառից: Հետագայում դրանից է առաջացել նաև ֆր. «blasonner», կամ անգլերեն  «blazon» բառը, որ նշանակում է զինանշանը ներկայացնել հերալդիկ լեզվով, բլազոնացնել: Հերալդիկ լեզուն հերոլդների կողմից ստեղծված հատուկ լեզվային համակարգ է, որով նկարագրվում  են զինանշանները: Դա հինֆրանսերենը և միջին լատիներենն են:

2.04.2015

Հովսեփ արքեպիսկոպոս Արղությանի նշանակը

Հովսեփ արք. Արղության
                               «Արթուն հովիւ ազանց Հայկայ...»

Դարերի ընթացքում հերալդիկ արվեստը տարածվել է ոչ միայն աշխարհիկ, այլև հոգևոր շրջանակներում: Բարձրաստիճան հոգևորականները նույնպես սկսեցին ունենալ իրենց անձնական նշանակները: Նշանակի մեջ կարող էին տեղ գտնել ինչպես հոգևորականի տոհմական  (եթե ազնվական էր), այնպես էլ այն վայրի սիմվոլիկան, որի առաջնորդությունը ստանձնել էր:
 Հայ իրականության մեջ եկեղեցական հերալդիկայի նմուշները սակավաթիվ են, ու դրանցից մեկն է ռուսահայոց առաջնորդ, արքեպիսկոպոս Հովսեփ Արղության-Երկայնաբազուկի զինանշանը:

Համառոտ տեղեկություն


Հովսեփ Արղությանը ծնվել է 1743 թ. մայիսի 23-ին Սանահին գյուղում: Սովորելով Էջմիածնի Ժառանգավորաց դպրոցում և ապա արագ առաջանալով հոգևոր ասպարեզում, 1769 թ. ձեռնադրվում է եպիսկոպոս: 1773 թ. Հովսեփ արքեպիսկոպոսը նշանակվում է ռուսահայոց թեմի առաջնորդ, իսկ 1780 թ. ` նաև ղրիմահայոց հոգևոր առաջնորդ:

1.27.2015

Նիշագիտություն-Հերալդիկա

Անժուի դուքս Ջոֆրի V-ի
 դամբարանի պատկերը
Նիշագիտություն-Հերալդիկա բլոգը Սուրբ Տրդատ Մեծ արքայի ասպետական միաբանության նախագիծն է, որի նպատակն է ծանոթացնել մարդկանց հերալդիկային, դրա կանոններին ու ավանդույթներին:

   Ի՞նչ է հերալդիկան և ինչու է այն պետք

 Հերալդիկա բառը, որ մենք հայերեն թարգմանեցինք «Նիշագիտություն» (Գիտություն նշանների, նշանակների մասին) առաջացել է լատիներեն heraldus բառից, որ հայերեն մունետիկն է կամ պատգամաբերը:
Հերալդիկան կամ նիշագիտությունը պատմական հատուկ կարգ է, որով կազմվում,  բացատրվում են (Բլազոնացվում, ֆր` Blason ` գերբ բառից )  նշանակները կամ զինանշանները: Խորհրդանշաններ գոյություն են ունեցել դեռ վաղուց, սակայն դրանց համակարգումը ու հերալդիկայի առաջացումը կապվում է առաջին Խաչակրաց արշավանքների հետ ու մոտավոր թվագրվում XI-XII դարերով: Սկզբնական շրջանում հատուկ նշանների օգտագործումը հանգամանքների թելադրանք էր, քանի որ ասպետները ու
զինվորները, որոնք ոտքից գլուխ զրահավորված էին ու կրում էին դեմքը փակող սաղավարտ,  միմյանց ճանաչելու և կռվի դաշտում նկատելի լինելու  այլ տարբերակ չունեին, բացի վահանի վրայի նշանից: Բայց հետագայում այդ նշանների համակարգը դարձավ ոչ միայն միմյանց տարբերելու միջոց, այլ մի ամբողջ մշակույթ: